۱. مقدمه
۱.۱. شرح فصلها
در مقایسه با ویرایشهای پیشین این راهنما، فصلهای ویرایش پنجم راهنمای مهندسی پی کانادا (CFEM، ۲۰۲۳)، افزون بر بهروزرسانی، دوباره مرتب شدهاند و در برخی موارد با یکدیگر ادغام شدهاند. پنج فصل جدید نیز برای پوشش موضوعات گوناگونی افزوده شده است که انجمن ژئوتکنیک کانادا (CGS) آنها را مهم دانسته است. تهیهٔ ۲۵ فصل مستقل بدون هیچ همپوشانی ممکن نیست و هدف ویراستاران نیز چنین نبوده است. رویکرد اتخاذشده، ارجاع متقابل میان فصلها در موارد مناسب، بهحداقلرساندن تکرار و پرهیز از ناسازگاریها بوده است. ویراستاران همچنین کوشیدهاند فصلها را بهگونهای مرتب کنند که فصلهای مربوط به طراحی پس از فصلهای مربوط به روشهای بررسی، طبقهبندی و مانند آن قرار گیرند؛ یعنی ابتدا اطلاعات گردآوری شود و سپس در یک مسئلهٔ طراحی به کار رود. بر پایهٔ گفتوگوهای انجامشده با نویسندگان در مرحلهٔ تدوین، رسیدن به توافق دربارهٔ ترتیب مشخص فصلها دشوار بود. ویراستاران تنها میتوانند بگویند که از دید آنان، هر فصل بهاندازهٔ سایر فصلها مهم است. امید میرود مطالب جدید، خلأهای احتمالی پیشین را پر کند و نیاز به مراجعه به منابع اطلاعاتی دیگر را به حداقل برساند.
همانگونه که همگی میدانیم، جهان پیرامون ما بهسرعت تغییر میکند. بسیاری از روشهای طراحی نیازمند سازگارشدن با آییننامهها و شیوههای اجرایی بهروزشده، شناخت و لحاظکردن تغییر اقلیم، دسترسپذیری مصالح جدید و نیز چگونگی شناسایی، درک، کمیسازی و طراحی با درنظرگرفتن ریسک بودهاند. لحظهای تأمل کنید که مهندسان ژئوتکنیک از روشهای طراحی تنش مجاز تا روشهای طراحی حالت حدی چه مسیری را پیمودهاند؛ اکنون هنگام مواجهه با ریسک، میتوان ایمنی پی و در نتیجه سازه را بر حسب احتمال گسیختگی بیان کرد که با شاخص قابلیت اعتماد مشخص میشود. هدف کلی ویرایش پنجم CFEM (۲۰۲۳)، کمک به متخصصان علوم و مهندسی زمین برای گذار، تا حد امکان عملی، به روشهای طراحی حالت حدی است؛ روشهایی که میتوان آنها را راهی بهتر برای طراحی اجزای پیِ ایمن، قابل بهرهبرداری و اقتصادی دانست.
هر یک از ۲۵ فصل ویرایش پنجم CFEM (۲۰۲۳) بهاختصار در ادامه توصیف میشود:
فصل ۲، تعریفها، نمادها و واحدها، فهرستی غیرجامع از تعریف اصطلاحات و نیز نمادها و واحدهای رایج در تحلیل، طراحی و اجرای پی ارائه میکند. تلاش زیادی شده است تا این اصطلاحات، تعریفها، نمادها و واحدها در سراسر راهنما بهصورت یکسان به کار روند. بااینحال، ممکن است یک نماد برای اصطلاحات متفاوت به کار رفته باشد، یا نماد یا اصطلاحی ویژهٔ یک فصل استفاده شده باشد که در فصل ۲ فهرست نشده است. بنابراین، در این موارد باید به اصطلاحات و تعریفهای مشخص ارائهشده مراجعه کرد.
فصل ۳، زمینشناسی، زمینِ همیشهیخزده، فیزیوگرافی و تغییر اقلیم در کانادا، فصلی جدید است که ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و حرارتی مصالحی را برجسته میکند که پی روی آنها یا درون آنها ساخته میشود، و نیز فرایندهای زمینشناختیای را بررسی میکند که ممکن است بر محل پروژه اثر بگذارند. این فصل مقدمهای هدفمند برای فصلهای بعدی دربارهٔ روشهای شناسایی و طبقهبندی خاک و سنگ و نیز روشهای بررسیِ متناسب با ارزیابی ویژگیها و فرایندهای خاص سازهٔ مهندسی پیشنهادی فراهم میکند. بخشهای اصلی شامل فرایندهای زمینشناختی، زمینِ همیشهیخزده، نواحی فیزیوگرافی، تغییر اقلیم و بخشی ارزشمند دربارهٔ منابع اطلاعات است.
فصل ۴، طبقهبندی خاک و سنگ، روشهای پذیرفتهشدهٔ CGS برای طبقهبندی خاک غیرآلی، خاک آلی و سنگ را ارائه میکند. برای خاکها، هم روشهای رسمیِ تجویزی و هم روشهای چشمی و دستی بر پایهٔ استانداردهای انجمن آمریکایی آزمون و مصالح (ASTM) شرح داده میشود. برای سنگ، نظامهای طبقهبندی گوناگونی ارائه میشود که از منشأ زمینشناختی یا سنگشناسی آغاز میشود و سپس به طبقهبندی ژئومکانیکی تودهسنگ میپردازد.
فصل ۵، بررسیهای محل پروژه، راهنماییهایی برای ارزیابی و تعیین مشخصات شرایط زیرسطحی ارائه میکند. این فصل با مرور زمینشناسی سطحی، سنگبستر، شرایط منطقهای آب زیرزمینی و نقشهبرداری آغاز میشود. سپس تحلیل اطلاعات تکمیلی حاصل از روشهایی مانند پیمایشهای ژئوفیزیکی، حفاری گمانههای اکتشافی، نمونهبرداری، آزمایشهای برجا، آزمایشهای آزمایشگاهی و مشاهده و پایش آب زیرزمینی ارائه میشود.
فصل ۶، حالتهای حدی و طراحی حالت حدی، راهنمای کاربرد روشهای طراحی حالت حدی (LSD) را ارائه میکند؛ روشهایی که متخصصان مهندسی ژئوتکنیک در کانادا و سایر نقاط جهان در آییننامههای حرفهای خود برای جنبههای ژئوتکنیکی مهندسی پی پذیرفتهاند. یکی از دلایل اصلی تأخیر مهندسی ژئوتکنیک نسبت به مهندسی سازه در پذیرش LSD، دشواری لحاظکردن درستِ میزان عدمقطعیت ذاتی شرایط زمین است. بااینحال، در دهههای اخیر پیشرفتهای بزرگی در توسعهٔ روشهای بررسی محل پروژه و آزمایشهای آزمایشگاهی حاصل شده است که برای ارزیابی و اندازهگیری ویژگیهای موردنیاز روشهای طراحی LSD در مهندسی ژئوتکنیک مناسباند. بهروزرسانی عمدهٔ این فصل بهموقع است، زیرا اکنون استفاده از LSD برای مهندسی ژئوتکنیک در آییننامهٔ ملی ساختمان کانادا (NBCC) و آییننامهٔ طراحی پلهای بزرگراهی کانادا (CHBDC) الزامی است. نمونههای طراحی برای یک سیستم پی سطحی و یک سیستم پی عمیق ارائه شده است.
فصل ۷، نشست و تغییرشکل، فصلی جدید است که اصول کلی تحلیل نشست و اثر پارامترهای ورودی بر مقادیر پیشبینیشدهٔ نشست ناشی از انتقال بار به خاک زیر پی را شرح میدهد. افزودن این فصل موجه است، زیرا یکی از مهمترین الزامات یک پی مناسب آن است که تغییر تنش ناشی از اندرکنش خاک و سازه، موجب تغییرشکل خاک یا سنگ بهگونهای نشود که جابهجایی سازهٔ متکی بر آن از مقدار قابل بهرهبرداری (حالت حدی بهرهبرداری، SLS) یا از مقدار قابلتحمل برای سازه (حالت حدی نهایی، ULS) بیشتر شود. نظریهٔ کلاسیک و تثبیتشدهٔ تحکیم با مباحث تراکم آنی و ثانویه و روشهای تحلیلی جدیدتر برای خاکهای رسی دارای تراکم لزج ترکیب شده است.
فصل ۸، فرایند طراحی، به فرایند طراحی پی میپردازد و با بحث دربارهٔ اهداف طراحی، آییننامههای قابلاعمال، عدمقطعیت و فلسفهٔ طراحی آغاز میشود؛ فلسفهای که با رویکرد کلی دستیابی به عملکرد قابلقبول سیستم همراه با مدیریت مناسب ریسک ارتباط دارد. سپس رویکرد طراحی بهصورت توضیحی و با مثال تشریح میشود و عوامل کلیدی و اندرکنشهایی را در بر میگیرد که بر طراحی و انتخاب سیستم پی مناسب برای محل و پروژهٔ معین اثر میگذارند.
فصل ۹، پیهای عمیق، طراحی، اجرا و بازرسی پیهای عمیق را بررسی میکند. این فصل مفصل، بیشتر مطالب پنج فصل ویرایش چهارم CFEM را ترکیب کرده است: مقدمه، طراحی ژئوتکنیکی پیهای عمیق، طراحی سازهای و نصب شمعها، آزمایش بارگذاری شمعها و بازرسی پیهای عمیق. روشهای طراحی بهروز شدهاند تا شیوهٔ حرفهای کنونی را بازتاب دهند و کاملاً با اصول LSD هماهنگ باشند. اصطلاحات با فصل ۶ سازگارند و ارجاعهای متقابل به NBCC و CHBDC دارند. خوانندگان با بهروزرسانیهای عمده دربارهٔ پیهای عمیق روی سنگ و مصالح زمینشناختی، تحلیل شمع منفرد و گروه شمع در SLS و بخشهای جدید دربارهٔ طراحی شمع در خاک روانگرا، ریزشمعها، شمعهای متهٔ مارپیچ پیوسته (CFA) و شمعهای مارپیچی روبهرو میشوند. آزمایش بارگذاری دینامیکی (آزمایش PDA) و آزمایش سلامت شمعهای حفاریشده نیز بررسی میشود.
فصل ۱۰، پیهای سطحی، طراحی، اجرا و بازرسی پیهای سطحی را بررسی میکند. این فصل سه فصل ویرایش چهارم را ترکیب میکند: فشار باربری بر سنگ، ظرفیت باربری پیهای سطحی روی خاک و نشست پیهای سطحی. اصطلاحات با فصل ۶ سازگارند و ارجاعهای متقابل به NBCC و CHBDC دارند. روشهای محاسبهٔ مقاومتهای ژئوتکنیکی در حالتهای حدی نهایی و بهرهبرداری ارائه و تشریح میشود و ملاحظات انتخاب مناسب ویژگیهای مقاومت و تغییرشکل ژئوتکنیکی را در بر میگیرد. روشهای عددی برآورد نشست برای انواع پیهای سطحی و پیهای گسترده نیز بررسی میشود.
فصل ۱۱، پی ماشینآلات، طراحی پی برای بارهای دینامیکی ماشینآلات را بررسی میکند. روشهای تکراری برای برآورد بارهای دینامیکی، ارزیابی ویژگیهای دینامیکی پروفیل خاک موردنیاز تحلیل دینامیکی، انتخاب نوع و ابعاد پی آزمایشی، محاسبهٔ پاسخ دینامیکی آن و تکرار این مراحل تا دستیابی به طرح رضایتبخش ارائه میشود.
فصل ۱۲، پیها روی خاکهای منبسطشونده، مسائل مربوط به خاکهایی را بررسی میکند که در واکنش به تغییر مقدار حجمی آب یا مکش ماتریک، قابلیت تغییر حجم قابلملاحظه دارند. پیامدهای این تغییرات حجم در قالب حالتهای حدی بهرهبرداری مؤثر بر عملکرد پیهای سطحی، تأسیسات زیربنایی و راهها ارائه میشود. این فصل بسیار مهم است، زیرا خاکهای منبسطشونده تقریباً در همهٔ نواحی کانادا یافت میشوند و اقدامات کاهش آثار آنها بسیار پرهزینه بوده است.
فصل ۱۳، پیها در زمینِ همیشهیخزده، فصلی جدید دربارهٔ پیها در زمینِ همیشهیخزده است. بیست سال از آخرین مشارکت عمده در طراحی پی در زمینِ همیشهیخزده برای صنعت ژئوتکنیک میگذرد؛ بنابراین، گنجاندن فصلی با این موضوع در راهنما مدتها به تأخیر افتاده بود. موضوعات اصلی شامل بررسیهای محل پروژه در زمینِ همیشهیخزده، طبقهبندی آن، پایش دمای زمین، طراحی پیهای عمیق و سطحی، آثار دستخوردگی زمین، آثار گرمشدن اقلیم، نشست ناشی از ذوب و خزش پیهاست. بحث دربارهٔ روشهای طراحی انطباقی برای مواجهه با تغییر رژیم حرارتی زمین، بهویژه جالب است. ازآنجاکه این حوزهٔ حرفهای هنوز به مرحلهای نرسیده است که بتوان روشهای آن را مستقیماً به چارچوب طراحی حالت حدی (LSD) یا طراحی با ضرایب بار و مقاومت (LRFD) تبدیل کرد، برخی بخشها ناگزیر بر رویکردهای طراحی تنش مجاز تکیه دارند.
فصل ۱۴، عملکرد یخبندان، یخزدگی فصلی زمین در نزدیکی سطح و عملکرد یخبندان را بررسی میکند؛ فرایندهایی که تقریباً در سراسر کانادا رخ میدهند. تغییرات حجم خاک در اثر یخزدگی و احتمال کاهش مقاومت هنگام ذوب میتواند آسیب زیادی به پیها و زیرساختها وارد کند. این فصل فرایند تورم یخبندان، علل آن و قابلیتهای کنونی پیشبینی را شرح میدهد. همچنین راهنمایی برای پیشبینی سادهشدهٔ عمق نفوذ یخبندان و انتخاب تدابیر طراحی برای کاهش آثار آن ارائه میشود.
فصل ۱۵، شرایط ویژهٔ زمین، برخی شرایط خاک، سنگ و زمین را شرح میدهد که برای دستیابی به اجرا و عملکرد رضایتبخش پیها به تدابیر احتیاطی اضافی نیاز دارند. واژهٔ «ویژه» به این معنا نیست که مصالح معرفیشده بهندرت دیده میشوند؛ بلکه روشهای تعیین ویژگیهای مهندسی ممکن است به فنونی نیاز داشته باشند که با ویژگیهای منحصربهفرد مصالح سازگار شدهاند؛ برای نمونه، مصالح زمینشناختی میانی مانند شیل.
فصل ۱۶، بهسازی و اصلاح زمین، برخی از انواع متداولتر روشهای بهسازی زمین، روشهای آزمایش و راستیآزمایی و پایش فنون بهسازی زمین را معرفی میکند. کاربردهای معمول، انواع خاک مناسب برای روشهای گوناگون و اهداف فنی شرح داده میشود. موضوعات شامل روشهای کنترل سختی و نشست، افزایش ظرفیت باربری و کاهش آثار روانگرایی است.
فصل ۱۷، ارتعاشات زمین، به ارتعاشات ناشی از فعالیت انسان میپردازد که ممکن است ساکنان یا استفادهکنندگان از زیرساخت را آزار دهد و در موارد شدید، کارایی زیرساخت را کاهش دهد یا به آن آسیب برساند. خوانندگان بحثهای مفیدی دربارهٔ منابع ارتعاش، دینامیک و انتشار موج، اندازهگیری و پیشبینی ارتعاشات، اثر ارتعاشات و معیارهای طراحی خواهند یافت. این فصل برای متخصصان علوم و مهندسی زمین که در ساختوساز سنگین فعالیت دارند ضروری است.
فصل ۱۸، طراحی مقاوم در برابر زلزله، بهروزرسانی عمدهای از فصل مربوط به جنبههای لرزهای طراحی پی است. پس از مرور کوتاهی بر مبانی زلزلهشناسی و مخاطرات لرزهای در کانادا، راهنمای روشهای طراحی ارائه میشود. هم روشهای طراحی مبتنی بر نیرو، که اغلب در آییننامههای ساختمان و پل استفاده میشوند، و هم روشهای طراحی مبتنی بر عملکرد بررسی میشوند؛ در روش دوم، انتظار میرود سازههای حساستر، مانند پل، معیارهای عملکرد مشخصی را برآورده کنند.
فصل ۱۹، گودبرداریهای بدون مهاربندی، توصیهها و رهنمودهای کلی برای ارزیابی شیبهای حفاریشده در سنگ، خاکهای بدون چسبندگی و چسبنده و سایر خاکها ارائه میکند. این ارزیابی با تحلیل پایداری به روش تعادل حدی و روش کاهش مقاومت برشی انجام میشود. رویکرد LRFD برای طراحی گودبرداریهای بدون مهاربندی مسئلهساز است، زیرا خاک هم بار و هم مقاومت را تشکیل میدهد؛ ازاینرو، پایداری شیبهای خاکبرداریشده معمولاً با ضریب اطمینان سنتی ارزیابی میشود.
فصل ۲۰، سازههای نگهبان خاک، راهنماییهایی دربارهٔ اصول پایهٔ ارزیابی فشارهای افقی خاک و ارتباط آنها با طراحی سازههای نگهبان صلب و انعطافپذیر ارائه میکند. این فصل دو فصل ویرایش چهارم را ترکیب میکند: «فشارهای جانبی خاک و سازههای نگهبان صلب» و «گودبرداریهای مهاربندیشده و سازههای نگهبان صلب». چون کاربرد LSD برای سازههای نگهبان خاک همچنان در حال تکامل است، این فصل بر روشهای شناختهشدهٔ طراحی تنش مجاز تمرکز دارد. انتظار میرود با رواج بیشتر رویکرد LRFD برای سازههای نگهبان در حرفهٔ مهندسی کانادا، ویرایشهای آیندهٔ این فصل برای گذار لازم به LSD سازگار شوند.
فصل ۲۱، دیوارهای خاک مسلح، مرور کوتاهی بر اجزا و روشهای طراحی دیوارهای خاک تثبیتشدهٔ مکانیکی (MSE) ارائه میکند. این فصل بهگونهای نوشته شده است که با CHBDC سازگار باشد و در عین حال از برخی مطالب جدیدترین نسخهٔ انجمن آمریکایی مقامات حملونقل و بزرگراههای ایالتی (AASHTO) نیز استفاده میکند. مفاهیم کلی طراحی با بررسی حالتهای حدی خارجی و داخلی ارائه میشود.
فصل ۲۲، کنترل آب زیرزمینی، اطلاعات و راهنماییهای کلی برای کنترل آب زیرزمینی در حین ساخت و پس از آن ارائه میکند. فصل با شرح الزامات بررسی محل پروژه برای تدوین برنامهٔ کاری ویژهٔ همان محل آغاز میشود. موضوعات شامل مطالب بهروزشده دربارهٔ بالازدگی کف گود و پیشگیری از شرایط پایپینگ با استفاده از LRFD است. بهروزرسانیهای عمدهای نیز برای برآورد و کنترل جریانهای ورودی ناشی از تراوش به گودبرداریها ارائه میشود.
فصل ۲۳، طراحی زهکشی و فیلتر، مفاهیم و راهنماییهای کلی برای طراحی سیستمهای زهکشی جهت جمعآوری و انتقال آب زیرزمینی اضافی ارائه میکند تا سازهها بدون آب بمانند و از انباشت فشارهای هیدرواستاتیکی اضافی بر دیوارهای ساختمان جلوگیری شود. آرایش سیستمهای زهکشی برای برآوردهکردن حداقل الزامات آییننامهٔ ساختمان و فراتر از آن ارائه شده و فنون و محصولات زهکشی موجود معرفی میشوند.
فصل ۲۴، ژئوسنتتیکها، مرور کوتاهی بر طبقهبندی و کارکرد مصالح ژئوسنتتیکی ارائه میکند و آنها را به کاربردهای مهندسی پی در فصلهای دیگر پیوند میدهد؛ کاربردهایی که در آنها ژئوسنتتیکها جزء اصلیاند. انواع بررسیشده شامل ژئوتکستایلها، ژئونتها و کامپوزیتهای زهکشی است.
فصل ۲۵، ابزارگذاری و پایش ژئوتکنیکی، انواع ابزارهای ژئوتکنیکی رایج برای پایش رفتار و عملکرد کوتاهمدت و بلندمدت زمین در نزدیکی پیها را بررسی میکند. بسیاری از پروژههای مهندسی برای حفظ شرایط ایمن، هشدار زودهنگام دربارهٔ مشکلات احتمالی و کنترل سرعت خاکریزی، در کنار اهداف دیگر، به پایش پیش و پس از ساخت نیاز دارند. این فصل شناختی از اصول اندازهگیری، پایش ایستا در مقایسه با پایش دینامیکی، انواع ابزارها و سیستمهای گردآوری داده در اختیار متخصص قرار میدهد.
۱.۲. دربارهٔ راهنما
ویرایش پنجم CFEM (۲۰۲۳) نخستین ویرایش الکترونیکی این راهنماست و توزیع آن کاملاً بدون کاغذ شده است. ویرایشهای پیشین بهصورت نسخههای چاپی منتشر میشدند و بهروزرسانیهای فنی و افزودن مطالب جدید تنها همزمان با انتشار ویرایش بعدی انجام میشد. در فاصلهٔ میان ویرایشها، غلطنامههای چاپی منتشر و توزیع میشد یا در وبسایت CGS قرار میگرفت. ارائهٔ ویرایش پنجم در قالب دیجیتال به CGS امکان میدهد پیش از انتشار ویرایش بعدی، مطالب یک فصل مشخص یا کل راهنما را حذف، اضافه یا بازنگری کند و احتمالاً خطاها یا موارد ازقلمافتاده را از طریق بهروزرسانیهای معمول اصلاح کند. ویرایش پنجم CFEM به کاربران امکان میدهد:
- روی استنادهای دارای پیوند در متن کلیک کنند و به صفحهٔ درست در فهرست منابع انتهای هر فصل بروند؛
- با کمک قابلیتهای جستوجوی کلیدواژه در نرمافزار PDF خود، مطالب فنی را بیابند؛
- متن و شکلها را در هر مقیاسی مشاهده کنند؛
- در صورت وجود پیوند به سند منبع، مانند مقالهها و وبسایتها، تصاویر باکیفیتتر را مشاهده کنند؛ و
- از ابزارهای ویرایش PDF برای افزودن یادداشتهای چسبان، استفاده از ابزارهای ترسیم، برجستهکردن متن و مانند آن بهره ببرند. برای این کار ممکن است نرمافزار ارتقایافته یا افزونه لازم باشد. ابزارهای ترسیم برای کمک به خواندن نمودار بدون نیاز به چاپ آن بسیار مفیدند.
یک نکتهٔ مفید برای بازگشت به استناد در متن، پس از رفتن با پیوند به بخش منابع، استفادهٔ همزمان از کلیدهای Alt و پیکان بازگشت است.
۱.۳. نکتهای دربارهٔ آییننامهها
این راهنما تا حد امکان بهگونهای تهیه شده است که با آییننامهٔ ملی ساختمان کانادا (NBCC) و آییننامهٔ طراحی پلهای بزرگراهی کانادا (CHBDC) کنونی سازگار باشد. بااینحال، ممکن است برای دقت تاریخی به نسخههای پیشین آییننامهها استناد شده باشد. به کاربران توصیه میشود برای تأیید مطالب یا دریافت اطلاعات تکمیلی به جدیدترین نسخهٔ این آییننامهها مراجعه کنند.
اگرچه آییننامههای الگوی ملی (NBCC 2010, 2015, 2020) زیر نظر کمیسیون آییننامههای ساختمان و آتشسوزی کانادا تهیه میشوند، مسئولیت پذیرش و اجرای آنها بر عهدهٔ استان یا قلمرو دارای صلاحیت است. شورای ملی پژوهش کانادا (NRCC) در دسامبر ۲۰۲۱ آییننامهٔ ۲۰۲۰ را در اختیار همهٔ استانها و قلمروها قرار داد تا شورا بتواند فرایند انطباق مقررات و شناسایی اصلاحات لازم را آغاز کند. بااینحال، چند حوزهٔ صلاحیتدار در پذیرش یا انطباق NBCC تأخیر دارند و برخی نیز آییننامههای خود را دارند.
طراحان باید از نسخههای آییننامهٔ طراحیِ پذیرفتهشده در هر استان یا قلمرو و نیز نزد هر کارفرما و نهاد آگاه باشند. همچنین باید دانست که رهنمودهای طراحی AASHTO منتشرشده در ایالات متحده برای پی پلها با الزامات طراحی پی در CHBDC سازگار نیست و برخی نهادهای حملونقل کانادا ممکن است از هر یک از این دو آییننامه پیروی کنند. تأیید آییننامهٔ قابلاعمال، مسئولیت طراح است.